Charakterystyka geologiczna i właściwości strzegomskiego granitu

GRANIT STRZEGOM SPÓŁKA AKCYJNA znajduje się w obrębie masywu granitoidowego Strzegom - Sobótka położonego w północno-zachodniej części Przedgórza Sudetów Środkowych obejmującego swoim zasięgiem Wzgórza Strzegomskie, Wzgórza Jaroszowskie oraz północno-zachodnią część Góry Ślęży.

Omawiany obszar charakteryzuje się występowaniem kopulastych wzniesień o wysokości do 353 m n.pm. (w obrębie Wzgórz Strzegomskich), a panującym elementem rzeżby terenu jest tu Góra Ślęża (718 m n.pm.). masyw ten ukazuje się na powierzchni w formie wydłużonego klina, którego oś przebiega w kierunku WNW-ESE. Ciągnie się on prawie równoleżnikowo od Sobótki na wchodzie poprzez Strzegom, Jawor aż do sudeckiego uskoku brzeżnego na zachodzie, zaś jego długość wynosi w przybliżeniu 45 km, a największa szerokość 10 km.

Masyw zwęża się wyraźnie ku północnemu zachodowi i wchodzi pod starą paleozoiczną pokrywę lub pokryty jest grubą warstwą utworów trzecio- i czwartorzędu. Rzeżba obszaru, rozciągającego się między Strzegomiem a Jaworem jest bardziej urozmaicona od południowo-wschodniej części masywu (rejon Góry Ślęży) oraz rozczłonkowana na mniejsze i większe wzgórza, które ciągną się nieprzerwanym pasmem o kierunku mniej więcej zgodnym z kierunkiem przebiegu masywu. Wzgórza te są asymetryczne i od północnej strony - bardziej nachylone. Ich północna linia grzbietów jest w stosunku do południowej solidnie postrzępiona i poprzecinane bocznymi dolinkami potoków spływających do rzeki Strzegomki.

Doliny wspomnianych potoków są wcięte w litą skałę oraz tworzą stosunkowo strome zbocza. Cechą charakterystyczną tego obszaru jest to, że szczyty kilkunastu wzgórz osiągają prawie jednakowy poziom. Według poglądów H. Cloosa (1922) granitoidowy masyw Strzegom - Sobótka jest intruzją typu lokalitowego o dyskorolatnym stosunku do okrywy. Magma granitowa wdarła się pomiędzy archaiczne gnejsy bloku sowiogórskiego i łupki paleozoiczne bloku przedsudeckiego, zachowując częściowo zgodne z nimi kontakty.

Granitoidy strzegomskie są pochodzenia magmowego, a ich wiek określany jest jako górnokarboński lub dolnopermski (oznaczenia wieku bezwzględnego, wykonano przez J. Boruckiego 1966) wskazują na permski wiek części granitoidów masywu Strzegom - Sobótka. Odsłonięcie masywu jest nierównomierne. Powierzchnie wschodnie granitoidów ciągną się od Sobótki (na SE) po Jawor - Paszowice (na NW).

Obszar występowania granitoidów można podzielić w przybliżeniu na część zachodnią i wschodnią, co potwierdza charakter wychodni, różnice morfologii, pozycje tektoniczne oraz pełnogeofizyczne i zróżnicowanie samych granitoidów. Część zachodnia, wyrażnie zaznaczona w morfologii jako Wzgórza Strzegomskie tworzy większy i zwarty kompleks z niewielkimi odgałęzieniami, natomiast we wschodniej części wychodnie granitu tworzą "szereg wysyp" otoczonych utworami trzeciorzędu i czwartorzędu. Najstarszymi utworami w rejonie masywu są osady staropaleozoiczne, zachowane w jego osłonie. Do utworów młodopaleozoicznych zalicza się intruzywne granitoidy masywu.

Do utworów młodszych (kenozoicznych) należą osady stwierdzone w okolicach Jawora (najstarszy trzeciorzęd). Wyżej leżą osady mioceńskie, występujące w obniżeniu podłoża krystalicznego masywu, m.in. w rejonie Strzegomia i uważane są za utwory pochodzenia lądowego. Górnomioceńskie osady tego rejonu określone są jako utwory facji aluwialno jeziornej, które tworzyły się lokalnych basenach modymentacyjnych, nie mających w starszych fazach rozwoju połączenia ze zbiornikami na Niżu Polskim.

Czwartorzęd reprezentuje tu przede wszystkim pokrywy zwietrzelinowe na wychodniach granitoidów, a na pozostałym obszarze są to piaski i żwiry oraz zwietrzelinowe gliny pylasto-piaszczyste o zmiennej grubości od kilkunastu do kilkudziesięciu centymetrów, wyjątkowo osiągające miąższość kilku metrów. W dolinach potoków znajdują się często lużne utwory piaszczystołupkowe. Intruzja granitoidowa Strzegom - Sobótka ograniczona jest szeregiem różnowiekowych jednostek tektonicznych o różnym przebiegu osi tektonicznych. Jej osłona ma skomplikowaną i nie całkiem wyjaśnioną budowę geologiczną. W aktualnym stanie odsłonięć kontakty granitoidów ze skałami osłony są dosyć słabo zachowane. Granitoidy masywu kontaktują od południa z gnejsami sowiogórskimi. Południowo-wschodnią granicą ich występowania są serpentynity oraz gabra a północno-wschodnią - amfibolity. W północnym obrzeżu masywu i fragmentarycznie na południe od Strzegomia występuje sylurska seria łupkowa reprezentowana przez hornfelsy, łupki gruzełkowe, grafitowe i szarogłazowe, fyllity, łupki kwarcytowe, lidyty oraz zieleńce i diabazy. Dominującym i zasadniczym tłem litologicznym masywu strzegomskiego są skały granitoidowe,należące do dwóch odmian: biotytowej i muskowitowej. Prócz tego każda z wymienionych odmian wykazuje szereg zróżnicowań.

Według A. Majerowicza (1975) w obrębie masywu wyróżnia się:

I. Utwory skalne głównego cyklu konsolidacji magmy intruzywnej:
- a) granity biotytowe typu Chwałkowa podzielone na odmiany: Strzeblowa, Goli, Pszenna, Łazan, Granicznej,
- b) granity biotytowe typu kostny,
- c) granity dwułyszczykowe.
II. Lokalne produkty dyferencyjne magmy oraz procesów póżno i pomagmowych:
- a) granity leukokratyczne,
- b) aplogranity,
- c) pegmatyty i aplityty,
- d) metagranity daskitowe,
- e) granity zmianione hydrotermalnie.
III. Granitoidy starsze, głównie mechanicznie wciągnięte w obręb ciała intruzywnego oraz relikty przedanatektyczne:
- a) granity drobnoziarniste,
- b) tonality drobnoziarniste,
- c) tonality średnioziarniste.